Historia

Ziemie wchodzące w skład gminy Ryjewo nie posiadają jednolitego ukształtowania geograficznego, co nie pozostało bez wpływu na ich rozwój, prowadząc do powstania odrębnych (mikro)krain historycznych. W części wschodniej należącej do Pojezierza Iławskiego występują ślady osadnictwa sięgające neolitu, epoki brązu i wczesnej epoki żelaza. Część zachodnia stanowi fragment Doliny Wisły, została zasiedlona w zasadzie dopiero w XVIII wieku.

Pośrodku biegnie tzw. strefa krawędziowa, zajęta przez bór.

W chwili pojawienia się Zakonu Krzyżackiego ziemie te zamieszkiwane były przez Prusów i w części przez napływających tu Słowian. Prusowie nie wytworzyli rozwiniętej struktury administracyjno-państwowej, ich ziemie dzieliły się na luźne okręgi włości. Ziemie ryjewskie wchodziły w skład prowincji Pomezanii, jednej z kilkunastu prowincji pruskich wymienionych przez Piotra Dusburga, XIV-wiecznego kronikarza zakonnego.

Pierwsze wzmianki na temat miejscowości wchodzących w skład gminy Ryjewo pojawiły się w dokumentach krzyżackich już w 1236 i 1242 roku i dotyczyły Straszewa występującego jako pruskie Sircoy lub polskie Strassewite oraz Watkowic, występujących w źródłach jako Wadekaym lub Wadekowicz, Wadekewicz. W ciągu XIII wieku na skutek wojen Zakonu ze Świętopełkiem i tzw. powstań pruskich zniszczona została dotychczasowa sieć osadnicza. Pierwsze z powstań w latach 1242 – 1247 skończyło się wyprawą krzyżową i odbiciem Pomezanii po krótkotrwałych sukcesach Prusów. Na mocy umowy z 1249 roku mieszkańcy tych ziem uznali władzę zakonu i chrześcijaństwo, w zamian krzyżacy zobowiązali się do respektowania wolności osobistej Prusów. W drugim powstaniu z lat 1260 – 1274 Pomezania ucierpiała na skutek operacji wojennych. Wówczas na te tereny zaczęto sprowadzać kolonistów, przeważnie z Niemiec. W końcu XIII wieku lokowano okoliczne wsie, m.in. Postolin i Mikołajki, zachęcając osadników licznymi przywilejami, zwłaszcza w dziedzinie gospodarczej. Szacuje się, że w latach pomiędzy 1327 a 1366 lokowano na podobnych zasadach Trzciano [Honigfelde], zaś Straszewo [Ditrichsdorf] pojawiło się w dokumentach późno, bo pomiędzy 1400 a 1409 rokiem.
W czasach krzyżackich ważną rolę odgrywało Benowo, jako siedziba podległego komturii malborskiej Urzędu Leśnego – Waldamtu. Pojawia się w źródłach dopiero w roku 1376 jako istniejący już folwark domeralny, ale jego powstanie szacuje się na lata 30-te XIV wieku, współcześnie do powołania wójtostwa w Sztumie W folwarku poza wyrębem i spławem drewna zajmowano się jeszcze hodowlą koni i trzody chlewnej na dość dużą skalę. W Benowie znajdowały się wówczas również dwie przeprawy promowe przez Nogat i Wisłę z karczmami i stacja pocztowa. Znacznie mniejszy od benowskiego był folwark w Ryjewie, założony około roku 1387.

Po wojnie trzynastoletniej (1454 – 66) dzisiejsze ziemie ryjewskie znalazły się w granicach Prus Królewskich, w większości województwa malborskiego, poza enklawą w pobliżu Szkaradowa i Jarzębiny, wchodzącą w skład województwa pomorskiego. W Sztumie utworzono starostwo niegrodzkie, nie podlegały mu jednak ziemie wokół Ryjewa i Benowa, podległe bezpośrednio ekonomii malborskiej. Spadła wówczas ranga Benowa, urząd leśny nie doczekał się kontynuacji. W lustracji dóbr królewskich z 1565 roku Benowo występuje jako dziedzina pusta, natomiast w niewiele lepszym stanie znajdował się folwark Ryjewski w roku 1624 roku, zniszczony w pożarze sprzed dwóch lat. We wschodniej części gminy na czoło wysunęło się Straszewo, znajdujące się w rękach rodziny Brandt. Skupili oni w swych rękach także Trzciano i Mikołajki, na tej podstawie uzyskali wydzielenie ze starostwa sztumskiego tytularnego, niegrodzkiego starostwa straszewskiego.

W XVII wieku okoliczne tereny były teatrem działań wojennych, w okolicach miejscowości Trzciano w roku 1629 miała miejsce zwycięska bitwa hetmana polnego Stanisława Koniecpolskiego ze Szwedami, co upamiętnia znajdujący się w tej miejscowości obelisk.
Po I rozbiorze Polski Prusy Królewskie stały się częścią państwa pruskiego. Większa część obecnej gminy Ryjewo podporządkowana została urzędowi w Sztumie, który od 1817 roku stał się siedzibą powiatu. Zlikwidowano także dawne starostwo niegrodzkie w Straszewie, również podporządkowując je urzędowi sztumskiemu. W czasach pruskich powołano w Ryjewie Urząd Leśny, od 1818 roku ustanowiono w Ober-Rehhof siedzibę nadleśnictwa. Podlegały mu leśnictwa na przestrzeni od Brachlewa po Uśnice i Koniecwałd. Gdy w 1883 roku Ryjewo uzyskało połączenie kolejowe, stało się miejscowością dominującą w tej części powiatu sztumskiego.

Po I wojnie światowej na Powiślu odbył się plebiscyt decydujący o dalszej przynależności państwowej tych ziem. W jego wyniku ziemie te przyłączono do Niemiec i weszły w skład prowincji Prusy Wschodnie. Po drugiej wojnie światowej prowincję tę w myśl traktatu poczdamskiego odebrano Niemcom i podzielono między Polskę i ZSRR.

Charakterystyka

Gmina Ryjewo położona jest w południowo-wschodniej części województwa pomorskiego w powiecie kwidzyńskim na szlaku średniowiecznych zamków krzyżackich Malborka, Sztumu i Kwidzyna. Obejmuje tereny leżące na skraju Pojezierza Iławskiego i doliny Dolnej Wisły.

Obszar gminy Ryjewo wynosi 103,28 km² i dzieli się na dwanaście sołectw:
w części wschodniej – Pułkowice, Straszewo, Trzciano, Watkowice
w części zachodniej – Barcice, Benowo, Borowy Młyn, Jałowiec, Jarzębina, Mątowskie Pastwiska, Rudniki, Ryjewo.  Podstawową dziedziną gospodarki jest rolnictwo. W Ryjewie mieści się siedziba Urzędu Gminy, ponadto dwa Niepubliczne Zakłady Podstawowej Opieki Zdrowotnej, Lecznica Zwierząt, dwie Apteki, Poczta, Powiślański Bank Spółdzielczy, Posterunek Policji. W miejscowościach Benowo, Ryjewo, Straszewo i Trzciano znajdują się jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej. Na terenie Gminy Ryjewo działają placówki kulturalne i oświatowe. Są to: Gminny Ośrodek Kultury w Ryjewie, Gminna Biblioteka Publiczna w Ryjewie, Szkoła Podstawowa w Ryjewie  im. Mikołaja Kopernika; Szkoła Podstawowa w Straszewie im. ks. Władysława Demskiego. Niepubliczne Przedszkole „Pod Dębusiem” w Ryjewie oraz Specjalny Ośrodek Szkolno -Wychowawczy w Barcicach. W Urzędzie Gminy zarejestrowanych jest ok. 200 podmiotów gospodarczych, wśród nich kilka pensjonatów i gospodarstw agroturystycznych. Największym pracodawcą na terenie gminy jest Dom Pomocy Społecznej – nowoczesne miasteczko osób niepełnosprawnych „Słoneczne Wzgórze”, wyposażony w nowoczesne gabinety specjalistyczne, pracownie terapeutyczne, salę gimnastyczną i inne urządzenia (http://dpsryjewo.pl). W miejscowości Borowy Młyn działa Stowarzyszenie na Rzecz Bezdomnych „Agape” udzielające schronienia kilkudziesięciu osobom pozostającym bez dachu nad głową.

Gmina Ryjewo posiada znakomite walory turystyczne, doskonałe warunki do wypoczynku w ciszy i spokoju wśród wspaniałych lasów, stanowiących 25 procent jej powierzchni. Na terenie gminy znajdują się parkingi leśne z możliwością odpoczynku przy grilu czy ognisku. Dla myśliwych niemałą atrakcję stanowią lasy w których są sarny, jelenie i dziki. Przez teren Gminy przepływa rzeka Liwa uchodząca w Białej Górze do Nogatu. W górnym jej biegu w okolicach Kwidzyna organizowane są spływy kajakowe.

Przez teren gminy przebiega trasa rowerowa "Doliną Dolnej Wisły" i "Szlak Kopernikowski" biegnący z Grudziądza do Olsztyna. Przy drodze w kierunku Sztumu wije się wzdłuż strumieni uchodzących do zbiornika wodnego malownicza ścieżka spacerowa.

Na terenie Gminy znajdują się gospodarstwa agroturystyczne, położone w atrakcyjnych miejscach z wieloma atrakcjami i ciekawymi propozycjami na spędzenie wolnego czasu.

Atrakcją turystyczną w Gminie są również Pomniki pamięci Narodowej znajdujące się w miejscowości Trzciano. Jednym z nich jest obelisk upamiętniający bitwę z czasu wojen szwedzkich w której to Polacy przejrzeli strategię wroga i zaatakowali armię szwedzką w czasie odwrotu. Drugi to tablica pamiątkowa ku czci trzech działaczy polonijnych Antoniego Pacera, Antoniego Lewickiego i Teofila Sadowskiego, zamordowanych przez hitlerowców w obozie koncentracyjnym Stutthof. Innymi obiektami wartymi obejrzenia są cenne neogotyckie kościoły umieszczone w rejestrze zabytków województwa pomorskiego. W miejscowości Benowo zbudowany w latach 1881-1886 otoczony cmentarzem Kościół p.w. Najświętszego serca Pana Jezusa oraz najstarszy na terenie Gminy kościół p. w. Św. Katarzyny w Straszewie zbudowany w 1647 roku. Z parafii Straszewskiej pochodził Błogosławiony Władysław Demski kapłan - męczennik za wiarę i Polskość Powiśla. Beatyfikowany przez Jana Pawła II w czerwcu 1999 roku. Kościół poewangelicki w Ryjewie pochodzący z 1895 roku został odbudowany i użytkowany jest obecnie jako świątynia p. w. bł. Michała Kozala. Kościół Świętej Rodziny w Ryjewie zbudowany w latach 1908-1909 położony na wzgórzu, z którego rozciąga się widok na Dolinę Wisły, okoliczne lasy i zamek w Gniewie. Jest to piękna neogotycka świątynia z czerwonej cegły doskonale zachowana. Corocznie w pierwszą niedzielę przypadającą po 15 sierpnia odbywa się tu odpust ku czci Świętej Rodziny na który przybywają pielgrzymki z okolicznych miejscowości. Na terenie gminy znajdują się również ciekawe architektonicznie kapliczki przydrożne. Można je spotkać między innymi w Straszewie, Trzcianie czy Rudnikach. Kilkuwiekowa koogzystencja na tych terenach ludności trzech wyznań katolików, ewangelików oraz mennonitów pozostawiła liczne ślady przeszłości w postaci obiektów kultu religijnego cmentarzy i domów mieszkalnych. Jednym z tych budynków jest zagroda mennonicka z 1779 roku znajdująca się w Mątowskich Pastwiskach. Drewniana kryta strzechą chata na podmurówce z cegły i kamienia polnego posiada charakterystyczne drzwi połówkowe w części mieszkalnej oraz w pełni zachowany układ przestrzenny wnętrz. Na mennonickich cmentarzach można podziwiać stelle na odwrocie których znajdują się sentencjonalne napisy.

Odwiedzając Gminę Ryjewo możecie Państwo liczyć nie tylko na atrakcje krajoznawcze, przyrodnicze ale również na życzliwość władz gminy i jej mieszkańców.

Polityka dotycząca plików "cookies"

Czym są pliki "cookies"?
Plik "cookies" jest niewielkim plikiem tekstowym, wysyłanym przez serwer WWW i zapisywanym na urządzeniu, z jakiego korzysta użytkownik celem połączenia się z Internetem (np.: komputer, tablet, smartfon). Plik "cookies" pozwala na odczytanie informacji w nim zawartych jedynie przez serwer, który je utworzył i stosowany jest np. na stronach wymagających logowania się użytkowników, monitorowania aktywności odwiedzających czy w przypadku liczników odwiedzin witryny.

Zastosowanie "cookies".
W pliku "cookies" zapisywane są rozmaite informacje o użytkowniku danej witryny internetowej jego łączności z serwerem WWW oraz historii przeglądania strony. Dzięki "cookies" serwer może automatycznie rozpoznać danego użytkownika i wygenerować przeznaczoną dla niego stronę. Stosując "cookies" można bardzo łatwo sprawdzić czy dana strona została już odwiedzona, a następnie na tej podstawie wykonać różnorodne operacje np. zaprojektować licznik odwiedzin niewrażliwy na przeładowanie strony (zwiększenie liczby przy odświeżeniu).

Zarządzanie plikami "cookies" z poziomu przeglądarki internetowej.
Domyślnie, przeglądarki internetowe, akceptują pliki "cookies". Użytkownicy mają możliwość zmiany ustawień domyślnych przeglądarki aż do całkowitego blokowania tych plików. W przypadku chęci dokonania zmian należy skorzystać z opcji "Pomoc" w menu używanej przeglądarki internetowej.

Uwaga!
Serwis internetowy Gminy Ryjewo wykorzystuje pliki "cookies" i wyłączenie ich może spowodować nieprawidłowe wyświetlanie się stron w przeglądarce.