Tablice pamięci

Obelisk upamiętniający bitwę pod Trzcianem z 27 VI 1629 r.

Bitwa pod Trzcianem stanowiła epizod wojny polsko-szwedzkiej z lat 1626-29. Po zdobyciu Inflant w roku 1621, kolejnym celem króla szwedzkiego Gustawa Adolfa stało się Pomorze. Król Polski Zygmunt III Waza, zgłaszający pretensję do tronu szwedzkiego i popierający cesarza w wojnie trzydziestoletniej (1618 – 48) był naturalnym wrogiem Szwedów. W roku 1626 po uzyskaniu neutralności lennika polskiego, księcia pruskiego (a zarazem elektora brandenburskiego) Jerzego Wilhelma wojska szwedzkie wkroczyły na Pomorze, zajmując ważniejsze miasta z Elblągiem, Malborkiem, Tczewem i Gniewem, ale bez Gdańska; walna bitwa pod Gniewem we wrześniu tego roku zakończyła się klęską wojsk polskich. W kolejnych latach walki toczyły się ze zmiennym szczęściem dla obu stron. W 1627 roku dowództwo wojsk polskich objął hetman Stanisław Koniecpolski, odnosząc kilka zwycięstw. Sukcesy polskie zakończyła w listopadzie tego roku zwycięska bitwa floty polskiej pod Oliwą. Nie udało się jednak usunąć Szwedów z Pomorza, w dodatku rok 1628 i początek 1629 przyniósł dalsze sukcesy armii Gustawa Adolfa. W tej sytuacji sejm uchwalił nowe podatki na wojnę i upoważnił króla do sprowadzenia armii sojuszniczej. Nadciągająca od strony Torunia armia polska dowodzona przez Stanisława Koniecpolskiego wymusiła na Szwedach odwrót spod Kwidzyna. Wycofujące się oddziały szwedzkie zostały zaatakowane w okolicach Trzciana przez wojska polskie wspomagane oddziałami cesarskimi. W pierwszej fazie bitwy doszło do rozbicia szwedzkiej straży tylnej dowodzonej przez Jana Wilhelma ks. Renu. W okolicy Straszewa na pomoc Szwedom przybył oddział 700 szwedzkich rajtarów, ale i ci zostali rozbici przez husarię i rajtarów. W okolicy wsi Pułkowice doszło do trzeciego starcia, w którym wziął udział sam król szwedzki Gustaw Adolf. Wprowadził on do boju nowe siły ok. 2150 rajtarów i powstrzymał ok. 1000 uciekających. Szwedzi zostali zmuszeni do ucieczki a król Gustaw Adolf został lekko ranny i omal nie dostał się do niewoli. Pomimo zadania wielkich strat (1000 zabitych żołnierzy szwedzkich, 400 wziętych do niewoli, zdobycie 10 dział i 15 sztandarów ) nie udało się Koniecpolskiemu rozbić głównych sił szwedzkich – piechoty, która zdążyła dotrzeć do Sztumu. Sukces ten nie przyczynił się do odebrania Szwedom zagarniętych terenów Pomorza. Rzeczpospolita pod naciskiem dyplomacji francuskiej, holenderskiej i brandenburskiej zgodziła się na ciężki dla niej rozejm, podpisany w Starym Targu na 6 lat (1629 r.). Szwedzi uzyskali zajęte porty nadbałtyckie z wyjątkiem Pucka, Królewca, Litawy i Gdańska, który w dodatku płacić musiał 3,5 % cła od zysków z handlu. Szwedzi zatrzymali Inflanty, Książe Pruski za oddanie w ręce szwedzkie Piławy i Kłajpedy otrzymał w sekwestr Malbork, Sztum i Żuławy. Po śmierci Gustawa Adolfa i zmianie na tronie polskim, który objął Władysław IV, nadarzyła się okazja do rewizji pozycji Rzeczpospolitej na Pomorzu. Toczące się rokowania pokojowe zakończyły się podpisanym w Sztumskiej Wsi w 1635 roku kolejnego rozejmu, tym razem na okres 26 lat. W jego wyniku Szwedzi opuścili porty i miasta pruskie oraz zrzekli się pobierania ceł. Inflanty pozostały przy Szwecji z wyjątkiem księstwa Kurlandii. Obelisk znajduje się w Trzcianie.

 

Tablica ku czci działaczy polonijnych z Trzciana: Antoniego Lewickiego, Antoniego Pacera i Teofila Rawickiego

Po wybuchu II wojny światowej działacze organizacji polonijnych z Prus Wschodnich padli ofiarą represji władz niemieckich - po aresztowaniu trafiali do obozów koncentracyjnych. Wyżej wymienieni zginęli w obozach koncentracyjnych w Stutthofie i Gusen. Najbardziej znanym z nich był Antoni Lewicki – w okresie plebiscytowym prezes „Sokoła” w Trzcianie, od 1922 roku przewodniczący miejscowego Towarzystwa Ludowego, ponadto sekretarz koła Związku Polaków w Niemczech. W 1928 roku kandydował na posła z listy polskiej. W jego domu mieściła się szkoła polska – jedna z pierwszych szkół polskich na Powiślu. Tablica znajduje się w Trzcianie.

Tablica poświęcona bł. ks. Władysławowi Demskiemu

Władysław Demski – ur. 5 sierpnia 1884 w Straszewie – zm. 26 maja 1940 w Sachsenhausen. Ukończył seminarium duchowne w Braniewie w 1910 roku, następnie działał w organizacjach polonijnych, m.in. został członkiem KC Związku Polaków w Prusach Wschodnich, w którym wspólnie z Heleną Sierakowską sprawował patronat szkolnictwa. Zmuszony przez władze niemieckie do opuszczenia Powiśla wyjechał do Inowrocławia. Po wybuchu II wojny światowej został aresztowany (2 listopada 1939 r.) i wywieziony do obozu koncentracyjnego w Stutthofie, potem do Sachsenhausen, gdzie zmarł. W 1999 roku został beatyfikowany przez papieża Jana Pawła II. Tablica znajduje się na budynku Szkoły Podstawowej w Straszewie.

 

OBELISK W BOROWYM MŁYNIE UPAMIĘTNIAJĄCY DAWNIEJSZĄ KUŹNIĘ I GOSPODĘ

Dawna osada Hammerkrug - nazwa osady pochodzi od karczmy lub od miecha. A Semrau uważa, że już w 1622 roku powstała tu kuźnia żelaza wydzierżawiona od właściciela folwarku ryjewskiego Sarnowskiego. W 1648 roku znany jest jej użytkownik - niejaki Prostyński.
E. Jaedke twierdzi natomiast, że początek osadzie dała karczma założona w końcu XVII lub na początku XVIII wieku, a jej budowniczym był Hammer.

 

TABLICA W RYJEWIE UPAMIĘTNIAJĄCA ŚWIĄTYNIĘ KATOLICKĄ W LATACH 1908 - 1909

Biskup warmiński Andrzej Thiel przeprowadzając wizytację w parafii postolińskiej we wrześniu 1887 r. doszedł do wniosku, że należy w Ryjewie jak najszybciej zbudować kościół katolicki i erygować parafię, czemu jednak sprzeciwiał  się proboszcz ks. Jan Witkowski (1863-1889). W związku z tym biskup polecił utworzenie placówki duszpasterskiej w Ryjewie ks.dr. Henrykowi Benjaminowi z Benowa. On to dnia 5 sierpnia 1888 r. odprawił pierwszą Mszę św. w kaplicy w kaplicy urządzonej w byłym warsztacie stolarskim przy dzisiejszej ulicy Braterstwa Narodów. Po nabyciu na własność tej posiadłości biskup Thiel 8 listopada 1897 r. utworzył parafię kuratorską z miejscowości: Ryjewo, Cegiełkowo, Ryjewskie Pola, a także Stawek, Borowy Młyn, Szynkowo, Młotowe, część Barcic (20 mórg i Przejściowo) ,Montowskie Pastwiska i Szkaradowo, wyznaczając Ryjewo na siedzibę kuratora.
Dnia 28 kwietnia 1905 r. parafię powiększono o wieś Jałowiec i Gurcz, które wyłączono z parafii Tychnowy, a 14 stycznia 1924 r. do Ryjewa włączono Szkaradowo Szlacheckie z parafii Benowo, zaś po przegranym plebiscycie w 1920 r. Ryjewo powiększono o Jarzębinę i Szałwinek z parafii Janowo, które zostały odcięte granicą państwa od macierzystej parafii. Ks. Józef Romahn, pierwszy kuratus, przystąpił do organizowania budowy świątyni, mimo iż biskup nie uzyskał zgody władz pruskich na erygowanie parafii, które to piętrzyły nieustanne trudności. W związku z tym biskup A.Thiel wydał 26 września 1904 r. ponowny dekret erygujący parafię kuratorską z dnia 1 stycznia 1905 roku. Wreszcie 5 listopada 1907 r. biskup uzyskał zgodę władz na budowę świątyni pw. św. Rodziny w Ryjewie, która 9 czerwca 1908 r. otrzymała kamień węgielny - wówczas parafia katolicka liczyła 725 osób. Ponadto rok później, 1 października 1909 r., biskup warmiński August Bludau konsekrował nową świątynię w stylu neogotyckim.  Jednak jeszcze wcześniej, bo 18 sierpnia 1909 r. biskup erygował pełnoprawną parafię św. Rodziny w Ryjewie, a pierwszego proboszcza w osobie ks. Józefa Romahna mianował 9 sierpnia 1910 r., czyli po wybudowaniu, plebanii, która służy proboszczom do tej pory.

TABLICE PAMIĄTKOWE PRZY SANKTUARIUM W RYJEWIE

Zabytki architektury

Zagroda mennonicka w Mątowskich Pastwiskach

Najstarszy tego typu obiekt w powiecie kwidzyńskim, pochodzący z końca XVIII wieku. Z zachowanego na belce napisu wynika, że zasadniczy budynek powstał w 1779 roku. Pozostałe części to budynek gospodarski wraz z tzw. budynkiem dla dziadków i budynkiem dla robotników, całość założenia na planie litery “L”. Budynek wpisany do rejestru zabytków województwa pomorskiego [rej. Nr 223/92 z 29.05.1992 r.]Położenie: posesja nr 30.

Układy osadnicze i ruralistyczne wsi leżących w pradolinie Wisły

Charakterystycznym element krajobrazu w miejscowościach w zachodniej części gminy są założenia osadnicze położone na sztucznie usypanych wzniesieniach – terpach. Jest to typowy element budownictwa mennonickiego. Mennonici, ale nie tylko, pojawili się na tych ziemiach w XVIII wieku, zasiedlając je na stałe. Przedtem tereny te wykorzystywano tylko jako pastwiska. Znaczna część budynków jest obięta opieką konserwatorską, wśród nich znajdują się zagrody typu “langhof”, „winkelhof” i inne, często o metryce XIX – wiecznej.

Zagrody typu “langhof”: Barcice [zagrody nr 32, 16 – 17, 10, 58, 59], Benowo [nr 20, 21, 25, 28, 29, 30, 32, 35], Jarzębina [nr 1, 3, 4, 8, 19, 25], Mątowskie Pastwiska [ nr 15, 18, 38, 39, 40], Rudniki [nr 8, 18, 15, 17, 22, 23, 35, 36]

Pozostałe: Barcice [zagrody typu “winkelhof” nr 15 i 20; budynki nr 8,29,33] Benowo [budynki nr 33,61,52,53,80] Jarzębina [budynek nr 18], Rudniki [budynek dawnej szkoły mennonickiej nr 30, 26, 29, 2, 6, 10 i 16]

 

Kościoły

Kościół p.w. Świętej Rodziny w Ryjewie

Malowniczo położony na wzgórzu kościół neogotycki zbudowany w latach 1908-1909. Wnętrze kościoła trójnawowe, halowe z wydzielonym, prostokątnym prezbiterium, nakryte sklepieniem gwiaździstym, podpartym dwoma rzędami ośmiobocznych filarów. Budynek kościoła trójczłonowy, przykryty dwuspadowymi dachami, wieża zwieńczona sygnaturką w formie pinakla krytego blachą. Kościół od początku służył katolikom, w 1934 roku ustanowiono tu Sanktuarium Świętej Rodziny, reerygowane w 1987 roku. Ma ono charakter ogólnodiecezjalny i corocznie w pierwszą niedzielę przypadającą po 15 sierpnia odbywa się tu odpust ku czci Świętej Rodziny, na który przybywają pielgrzymi z okolicznych miejscowości. Kościół wraz z cmentarzem, plebanią oraz przyległą zielenią wpisany jest do rejestru zabytków woj. pomorskiego [rej. nr 333/94 z dnia 11.02.1994 r.] Ze wzgórza rozciąga się wspaniały widok na Dolinę Wisły, okoliczne lasy i zamek w Gniewie.

http://sanktuariumryjewo.pl/
Foto: studio ADV VEGA Kwidzyn Miiller , Jadwiga Brzozowska i Anna Jaremek

 

Kościół p.w. Bł. Michała Kozala w Ryjewie

Kościół zbudowany w 1895 roku dla miejscowej gminy protestanckiej. Po II wojnie światowej popadł w ruinę. Odbudowany w latach 1988-91, służy obecnie katolikom i parafii p.w. bł. Michała Kozala. W pobliżu znajduje się dawne mieszkanie pastora, budynek eklektyczny z elementami neogotyku z około 1900 roku, obecnie przedszkole. Kościół wpisany jest do rejestru zabytków woj. pomorskiego [nr 131/89].

http://ryjewo-kozal.pl/


Foto: Anna Jaremek

 

Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Benowie

Neogotycki kościół zbudowany w latach 1881 - 1886, otoczony cmentarzem. Wnętrze trójnawowe, przykryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym, w prezbiterium wspartym na służkach przechodzących w półkolumny o kompozytowych głowicach. Korpus nakryty wysokim dachem dwuspadowym, prezbiterium dachem pięciopołaciowym. Warto zwrócić też uwagę na granitową, gotycką chrzcielnicę z dekoracją pasową znajdującą się przed wejściem do kościoła Obiekt Wpisany do rejestru zabytków woj. pomorskiego [nr 345/94 z dnia 12.04.1994]


Foto: Anna Jaremek

 

Kościół p.w. Św. Katarzyny w Straszewie

Najstarszy z zachowanych kościołów w gminie Ryjewo. Został wzniesiony w 1647 roku, prawdopodobnie na reliktach wcześniejszej budowli (z końca XIII lub początku XIV wieku). W 2 połowie XVII wieku parafia w Straszewie utraciła samodzielność i stała się częścią parafii w Tychnowach. Ponowne erygowanie parafii nastąpiło w 1923 roku. Kościół ten jest przykładem jednonawowego kościółka wiejskiego, pierwotnie być może ze stojącą nieopodal drewnianą dzwonnicą. W 1819 roku do kościoła dobudowano wieżę, w 1867 roku kościół przeszedł gruntowny remont, nieopodal zbudowano także plebanię i kapliczkę na cmentarzu. Z parafii pochodził bł. ks. Władysław Demski, beatyfikowany przez Jana Pawła II w czerwcu 1999 r. Kościół wpisany jest do rejestru zabytków woj. pomorskiego [nr 72/83 z dnia 30.05.1984]


Foto: Anna Jaremek

Miejsca kultu religijnego

Do rejestru zabytków województwa pomorskiego wpisanych jest kilka obiektów z terenu gminy Ryjewo, dalsze kilkadziesiąt podlega zaś ochronie konserwatorskiej, jako obiekty o szczególnych walorach kulturowych. Chcemy przybliżyć mieszkańcom oraz przyjezdnym te z nich, które uważamy za godne zobaczenia.

Miejsca Kultu Religijnego

RYJEWO

 

STRASZEWO

 

BENOWO BARCICE

 

PUŁKOWICE KLECEWKO

 

 

Jednostki organizacyjne

 


Szkoła Podstawowa w Straszewie imienia Księdza Władysława Demskiego

Straszewo 55
82-420 Ryjewo
0552774691
www.szkolastraszewo.szkolna.net
Dyrektor jednostki: Małgorzata Sejka


Szkoła Podstawowa w Ryjewie imienia Mikołaja Kopernika.

ul. Grunwaldzka 63
82-420 Ryjewo
0552774263
www.spryjewo.pl

Dyrektor jednostki: Andrzej Zwolak


Gminna Biblioteka Publiczna

ul. Grunwaldzka 63 A
82-420 Ryjewo
0552553226

www.bibliotekaryjewo.pl/
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Dyrektor jednostki: Anna Biskupska


Gminny Ośrodek Kultury

ul. Grunwaldzka 70
82-420 Ryjewo
0552774228

www.ryjewo.naszgok.pl

e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Dyrektor jednostki: Roman Zbróg


Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej

ul. Lipowa 1
82-420 Ryjewo
0552774373
0552774293

www.ryjewo.naszops.pl
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Kierownik jednostki: Adam Mączyński